VÜCUDUMUZUN OLMAZSA OLMAZ BİLEŞENİ: FOSFOR
dna fosforOlmazsa olmaz diyoruz çünkü fosfor, bütün canlıların ortak özelliklerinden biri olan hücrenin yapısına katılan bir mineraldir. Hücrelerin yapılarında bulunmamaları veya eksiklikleri bir takım problemlere yol açmaktadır. Yazımızın ilerleyen aşamalarında fosforun biyolojik rolü, fosfor ihtiva eden besinler, eksiklik ve fazlalıkları gibi konulara sıra ile değineceğiz.

Sponsorlu Bağlantılar

GENEL BAKIŞ
Genel anlamda fosfor sembolü P ve atom numarası 15 olan kimyasal bir elementtir . Fosfor daima inorganik fosfat kayalarda maksimum okside durumda mevcuttur. Beyaz ve kırmızı fosfor olmak üzere iki fprmu bulunmaktadır.
Fosfor, tüm hücre zarlarında fosfolipitler formunda, DNA, RNA, ATP’ nin yapısına katılan önemli bir bileşenidir. Bu nedenle bütün canlı hücreler için gerekli bir unsur olup organizmalar fosforu yoğunlaştırma ve biriktirme eğilimindedir.

Fosfor elemeni tarihte ilk olarak insan idrarı sedimentinde izole edildi ve kemik külü de önemli bir fosfat kaynağıdır.

Fosfor bileşikleri patlayıcı madde, sinir ajanları, sürtünme maçlar, havai fişek, pestisitler, diş macunları ve deterjanlarda kullanılır.

FOSFORUN BİYOLOJİK ROLÜ
Fosfor yaşamın bilinen tüm formları önemli bir unsurdur. İnorganik fosfor şeklinde (PO4= fosfat) DNA ve RNA gibi önemli biyolojik moleküllerin yapısal çerçevesinin bir parçası olarak rol oynar. Canlı hücreler de adenozin trifosfat (ATP) şeklinde  hücresel enerji nakil için fosfat kullanılmaktadır. Bunun önemini şöylede ifade edebiliriz. Canlı hücrelerde neredeyse her hücresel süreç için ATP gerekmektedir. Bu açıdan bakıldığında fosfor mineralinin ne ölçüde önemli olduğu daha iyi ifade edilmektedir. ATP ayrıca hücrelerde düzenleyici etkinliklerde önemli rol oynayan fosforilasyon için gereklidir. Fosfolipidler tüm hücre zarının yapısal ana unsurlarıdır.

Sponsorlu Bağlantılar

Kalsiyum vücut sağlıklı kemikler için ihtiyaç duyduğu tek mineral değildir. Fosfor sağlıklı kemikler ve dişlerin gelişiminde önemli bir rol oynar. Kalsiyum fosfat tuzları kemiklerin sertleşmesine yardımcı olan fosforun bileşenlerindendir.

FOSFORUN ÖNEMİ

  • Sindirim: Fosfor gıdaların sindirimine yardımcı olur. Fosfor sindirime yardımcı olan niacin ve riboflavinin çözülmesini sağlar.
  • Osteoporozu engeller: Fosfor kemik oluşumuna yardım eder. Kalsiyum gibi fosforda güçlü kemikleri oluşturur ve osteoporozu önler. Ek olarak diş minesinin daha güçlü inşa edilmesini sağlar. Fosforun en önemli özelliklerinden biri de diş etlerinin sağlıklı olmasını sağlar
  • Hormonal denge: Fosfor hormonlardan özellikle üreme sağlığı ile ilgili hormonları dengelemeye yardımcı olur.
  • Hücre tamiri: Fosfor hücre onarımında önemli rol oynar. Yeni oluşan hücrelerin büyümesine ve yeniden üretilmesine yardımcı olur.
  • Böbreklerden atılım: Fosfor böbrek sağlığını korur. Fosfor böbreklerden atıkların salgılanmasına yardımcı olur.
  • Enerjiyi artırır: Vücudun enerji ihtiyacı için fosfor gereklidir. Fosfor artan dozlarda kullanıldığında yorgunluk ve durgun enerji seviyelerine yardımcı olabilir.
  • Vitaminlerin işlevleri: Diğer vitaminler (D vitamini gibi) ile birlikte alındığı zaman vücutta vitaminlerin alınım süreçlerine katkısı olur. Sonuç olarak vücut daha verimli vitamin emer. Örneğin B vitamininin daha verimli kullanılmasına yardımcı olur.
  • Elektrolit dengesi: Fosfor vücudun elektrolit dengesinin korunmasına yardımcı olur, iyileşmeyi hızlandırır. Bu yönü ile kalp düzenliliğini korumaya yardımcı olur ve artrit ağrıyı azaltır.
  • Zayıflık: Fosfor halsizlik, uyuşukluk, yorgunluk ve benzeri rahatsızlıkları gibi küçük sağlık sorunları kaldırma yetkisine sahiptir. Bu durum çeşitli sağlık uygulayıcıları ya da uzman önerilerine göre normal olarak yetişkinler için yaklaşık 1200 mg önerilebilir. Cinsel güçsüzlük de vücuttaki fosforun yeterli varlığı ile tedavi edilebilir.
  • Beyin fonksiyonu: Fosforun bir görevi de beyin hücreleri içinde çeşitli önemli işlevler sorumludur. Fosfor zihninizin aktif ve uyanık olmasını sağlar. Fosforun uygun seviyede bulunması beyin fonksiyonlarını korumaya yardımcı olur. Sanırım her insanın istediği bir durum olarak düşündüğümüzden fosfor içeren gıdaları tüketmenizi tavsiye ediyoruz.
  • Protein Oluşumu: Fosfor proteinlerin yeterli formasyonu için titizlikle gereken bir mineraldir. Fosfor proteinlerin maksimum kullanımını kolaylaştırır. Aynı şekilde, karbonhidrat gibi yağları kullanmaya yardımcı olur.
  • Kimyasal Reaksiyonlar: Fosfor vücudun içinde gerçekleşen çok sayıda kimyasal reaksiyonlar için bir katılımcı görev olarak görür. Ayrıca, vücuda giren çeşitli besinlerin doğru kullanımında bir yardım eli gibi rol oynar.

ÖNERİLEN GÜNLÜK ALIM
İnsan vücudunda fosforun doğal miktarı kişiden kişiye değişkenlik gösterebilmektedir. Aşağıdaki tablo her kesimden bireyde önerilen günlük fosfor miktarını göstermektedir.

HAYAT DÖNEMİ YAŞ ERKEK(mg/gün) KADINLAR(mg/gün)
Bebekler 0-6 aylık 100 100
Bebekler 7-12 aylık 275 275
Çocuklar 1-3 yaş 460 460
Çocuklar 4-8 yaş 500 500
Çocuklar 9-13 yaş 1,250 1,250
Ergenler 14-18 yaş 1,250 1,250
Yetişkinler 19 yaş ve üstü 700 700
Gebeler 18 yaş ve altı 1,250
Gebeler 19 yaş ve üstü 700
Emzikli anneler 18 yaş ve altı 1,250
Emzikli anneler 19 yaş ve üstü 700

FOSFOR İÇEREN BESİNLER
Fosfor calıların önemli bir bileşeni olduğu için hemen hemen bütün gıdalarda bulunur. Tüm bitki tohumlarındaki fosfor fitat veya fitik asit olarak isimlendirilen fosforun depo şekli halinde mevcuttur. Fosforun en önemli kaynakları et, fındık, baklagiller ve süt ürünleri gibi besin öğeleri içermektedir. Ayrıca ayçiçeği tohumu, pirinç, beyaz ekmek, patates, brokoli ve bezelye fosfor bakımından zengin gıda maddelerinin listesinde yer alabilir. Ek olarak fıstık ezmesi, ton balığı ve içecekler sayılabilir. Fosfor içerikli dengeli beslenme için doktorların tavsiyesi almak tercih edilmelidir.

FOSFOR EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİ
Vücuttaki fosfat miktarının normal olan rakamdan daha düşük seviyelerde olmasına fosfat eksikliği ya da hipofosfatemi adı verilmektedir.  Şayet kişi günlük diyette yeterli fosfor almaz ise aşağıdaki sağlık sorunları ortaya çıkabilir:

  • Anksiyete(kaygı, bunalma, sıkıntı),
  • Kemik problemleri ve diş zayıflıkları,
  • Çocuklarda raşitizm,
  • Yorgunluk,
  • Düzensiz nefes alma,
  • Sinirlilik ve stres,
  • Uyuşukluk,
  • Deri hassasiyeti,
  • Titreme, vücut dayanıklılığının azalması,
  • İştah kaybı,
  • Endişe ve kilo değişiklikleri görülebilir.

Bunların dışında; sert eklem ve kemik ağrısı belirtileri yaşayabilirsiniz. Bunlara ek olarak glikoz intoleransı, düzensiz kalp atışı ve solunum zorlukları da görülebilir.

ÖNEMLİ NOT: Tüm kemiklerin yarısından fazlası fosfordan yapılmıştır. Bu nedenle kalsiyumun çok fazla miktarda alımı fosfor emilimini engelleyebilir. Osteoporoz tedavisi alan kişilerin her iki mineralin de absorbe edilmesine izin verecek bir metot için doktorunuzla görüşmelisiniz.

FOSFOR FAZLALIĞI BELİRTİLERİ
Vücuttaki serum fosfat düzeylerinin yüksek oranda olmasına fosfor fazlalığı ya da hiperfosfatemi adı verilir. Çoğunlukla ağır böbrek hastalığı, böbrek fonksiyonlarının bozulması, böbrek yetmezliği nedeni ile artan fosfat salınımı, travma sonrası ve ya belirgin doku katabolizması(yıkımı) sonucu oluşur. Yukarıdan da anlaşılacağı üzere fosfat fazlalığı çok ciddi bir durum olup çok ciddi sonuçlara neden olabilir.

Fosfat fazlalığı kan ve yumuşak organlarda kalsiyum fosfat kristallerinin oluşmasına yol açar. Bu da şu demektir ki, mevcut durum miyokard enfarktüsü(kalp krizi), arteriyoskleroz(damar sertliği) ve inmeye(felç) neden olabilmektedir.

Tedavi, hiperfosfateminin altında yatan nedene göre belirlenir.

Sponsorlu Bağlantılar

KONU HAKKINDA YAPILMIŞ YORUMLAR
Bu Konu Hakkındaki Düşüncelerinizi Yazın



.: Sitemizden Seçme Konu Başlıkları :.
Grip
Miyop
Egzama Nedenleri
Yeşil Dışkı İle Oluşan Belirtiler Nelerdir?
Anjiyo
Menenjit Nasıl Belirti Verir? Nasıl Tanı Konur?
.: Sitemizde En Son Yayınlananlar :.
Kanal D Doktorum Programı

Program Kanal D de Hafta içi Her gün Saat 09.00 Da yayınlanmaktadır. Programın sunucuları Dr. Aytuğ KOLANKAYA ve Zahide YETİŞ'dir.

ENDER SARAÇ’LA SAĞLIKLI GÜNLER

“ENDER SARAÇ’LA SAĞLIKLI GÜNLER” hafta içi her sabah saat 10.45’de Canlı Yayın ile Kanaltürk Ekranında siz değerli izleyicilerini bekliyor

Zahide İle Yetiş Hayata Programı

Atv de yayınlanan programda Zahide YETİŞ konuklarının sorunlarına çareler buluyor. Aynı zamanda dini konuların da açıklığa kavuşturulduğu programda sağlık, sosyal hayat, psikoloji gibi konular işlenmektedir.