Kabızlık

Sponsorlu Bağlantılar

KABIZLIK

Kabızlık barsak hareketlerinin yetersiz olması veya dışkının zor ilerlemesidir. Ayrıca yaygın bir mide-bağırsak sorundur.
Bağırsak hareketleri için normal frekans olarak kabul edilen değerler değişmektedir. Genel olarak, eğer bir haftada üç defadan az defa dışkı yapıyorsanız, ayrıca dışkı sert ve kuru ise muhtemelen siz de kabızlık yaşıyorsunuz.

Neyse ki, kabızlıkların çoğu geçicidir. Daha fazla egzersiz yapmak, daha fazla sıvı tüketmek ve yüksek lifli gıdalar almak gibi yaşam tarzı değişiklikleri ile kabızlığı giderebilirsiniz. Kabızlık ayrıca reçetesiz “laksatifler” ile de tedavi edilebilir.

BELİRTİLERİ

Dışkı yapmadığınız her gün kabız olmuşsunuz anlamına gelmez. Eğer son altı ayda aşağıdaki belirtilerden en az iki üç tanesini yaşadıysanız kabız olma ihtimaliniz yüksektir:
• Bir hafta boyunca üçten az defa dışkı,
• Sert dışkı oluşumu,
• Özellikle dışkılama yapıldığında aşırı gerilme,
• Rektal tıkanma hissi yaşama,
• Tuvaletini yaptıktan sonra, dışkıyı tam olarak giderememiş olma hissi,
• Dışkılama yapabilmek için alt karnını eliyle sıvazlamak zorunda kalmak gibi.

Sponsorlu Bağlantılar

NE ZAMAN BİR DOKTORA GÖRÜNMELİ?

Kabızlık rahatsız edici olsa da, genellikle ciddi değildir. Kabız olan çoğu insan bir doktora görünmemektedir. Ancak kronik kabızlık komplikasyonlara yol açabilir ya da altta yatan ciddi bir hastalığın belirtisi olabilmektedir.

Eğer alışılmışın dışında bir kabızlık belirtisi yaşarsanız veya dışkılamada açıklanamayan bir değişiklik başlangıcı yaşarsanız, ayrıca bu belirtiler şiddetli ve üç haftadan fazla sürerse bir doktora görünün. Ayrıca aşağıdaki belirtilerden herhangi biri ortaya çıkarsa, bu durum daha ciddi bir sağlık sorunu olduğu anlamına gelebilir ki, tıbbi yardım almanız gerekir:

  • • Dışkılamada diyet düzenlemesi veya egzersiz gibi değişikliklere rağmen üç günden fazla bir süre düzelme meydana gelmediyse,
  • • Yoğun karın ağrısı varsa,
  • • Dışkıda kan gördüyseniz,
  • • İshalle dönüşümlü devam eden kabızlık varsa,
  • • Rektal ağrı oluşursa,
  • • İnce, kalem gibi dışkılama varsa, 
  • • Açıklanamayan kilo kaybı gibi durumlarda acil tıbbi yardım almanız gerekir.

NEDENLERİ

Kabızlık en çok dışkı sert ve kuru olup, boşaltım sisteminde çok yavaş ilerlediğinde oluşur. Normalde, sindirim sisteminin atık ürünleri (dışkı) kas kasılmaları yardımı ile bağırsak yoluyla tahliye edilir. Kalın bağırsaktan (kolon) vücudunuzun birçok işlevi için gerekli olan su ve tuzun emilimi bu atık karışımından sağlanır.

Ancak, dışkı sıvı veya lif bakımından yeterince zengin olmadığında veya kolon kas kasılmaları yavaş ise dışkı kolon boyunca çok yavaş ilerlediğinden, kurur ve sertleşir. Bu durum kabızlığın ana nedenidir. Eğer bağırsakları taşımak için kullanılan kaslar düzgün koordine olmamışsa, kabızlıkla karşılaşabilirsiniz. Bu sorun, “pelvik taban disfonksiyonu (anismus)” olarak adlandırılır ve bağırsak hareketleri ile gerilmeye neden olur.

Bir dizi faktör bağırsak yavaşlamalarına neden olabilir:

• Yetersiz sıvı alımı ve dehidratasyon,
• Yetersiz miktarda lif içeren diyet,
• Dışkılama için bir dürtü alamamak veya geç almak,
• Fiziksel aktivite eksikliği (özellikle yaşlılarda),
• İltihaplı bağırsak sendromu,
• Hamilelik, yaşlanma ve seyahat dâhil olmak üzere yaşam tarzında veya günlük rutinde meydana gelen değişiklikler,
• Hastalıklar,
• Laksatiflerin sık veya yanlış kullanımı,
• İnme, diyabet, tiroid hastalığı ve Parkinson gibi belirli hastalıklar,
• “İntestinal obstrüksiyon” veya “divertikülozis” gibi kolon ve rektum ile ilgili sorunlar,
• Ağrı kesici ilaçlar, diüretikler, Parkinson hastalığı, yüksek tansiyon ve depresyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar,
• Tiroit bezinde olduğu gibi oluşan hormonsal bozukluklar,
• “Anal fissür” ve hemoroid gibi “Anal sfinkter kas spazmı” üretebilen durumlar,
• Kusma veya ishal yoluyla vücudun aşırı tuz kaybetmesi,
• Bağırsak sinirlerini etkileyebilen omurilik yaralanmaları gibi.

Nadir durumlarda, kabızlık kolorektal kanser, hormonal bozukluklar veya otoimmün hastalıklar gibi daha ciddi sağlık bozukluklarının sinyali olabilir. Çocuklarda kabızlık “Hirschsprung hastalığı” gibi doğuştan kolonda sinir hücrelerinin eksik olması türünden bir durumdan kaynaklanabilir.
Çocuklar aynı zamanda tuvalet yapmaktan korktukları ve tuvalete gitmek istemedikleri için de kabız olabilmektedirler. Daha büyük çocuklarda da önemsememe veya dışkılamayı unutmadan kaynaklı olarak kabızlık gelişebilir.

KİMLER RİSK ALTINDADIR?

Eğer aşağıdaki şartları taşıyorsanız kabız olma ihtimaliniz daha yüksektir:
• Yaşça büyük yetişkin iseniz,
• Yatağa bağlı iseniz,
• Lif içeriği düşük olan bir diyet alıyorsanız,
• Yeterli sıvı almıyorsanız,
• Kan basıncını düşürmek için sakinleştirici, uyuşturucu veya benzeri bazı ilaçlar alıyorsanız,
• Kemoterapi tedavisi görüyorsanız kabızlık için daha yüksek risk altındasınız demektir.

Kadınlar kabızlıktan daha sık etkilenir ve çocuklar da erişkinlere göre daha fazla kabız olmaktadır. Eğer hamile iseniz, hormonsal değişiklikler nedeniyle kabızlık nöbetleri geçirebilirsiniz. Hamileliğinizin ilerleyen zamanlarında, genişleyen rahmin bağırsak üzerindeki baskısı da kabızlığa neden olabilir.

KOMPLİKASYONLAR

Kabızlık rahatsız edici olabilmesine rağmen, genellikle ciddi olmamaktadır. Eğer kabızlık devam ederse ve buna özellikle ıkınma eşlik ederse bazı komplikasyonlar gelişebilir:

  1. Sert dışkı anüs etrafındaki kasların büzülerek yırtılmasına veya basura neden olabilir.
  2. Eğer dışkı çok sertleşmiş ve birikmişse, normal bağırsak hareketleri ile dışarı atılamadığı için elle müdahale gerekebilir.
  3. Rektal dokunun küçük bir miktarı anüs yoluyla dışarı itildiği zaman “rektal prolapsus” oluşur. Bu durum, makattan mukus salgılanmasına yol açabilir.
  4. Eğer sık sık müshil kullanırsanız, bağırsaklar fonksiyonlarını düzgün olarak yapabilmek için bu müshil ilaçlarına bağlı hale gelir ve tembel barsak sendromunun ortaya çıkmasına sebep olabilir. Laksatif kullanımı, vitamin ve diğer besinlerin az emilmesi ve bağırsakların zarar görmesi gibi durumlara yol açabilir.

TESTLER VE TEŞHİS

Doktorunuz, tıbbi geçmişiniz ile ilgili bilgiler almak isteyecektir. Ayrıca fiziki muayene yapıp reçeteli veya reçetesiz hangi ilaçları aldığınızı da soracaktır. Doktorunuz bu şekilde kabızlık tanısında çeşitli diğer hastalıkları ekarte etmek isteyecektir. Belirtilere sebep olan diğer durumlara ince veya kalın bağırsakta bir tıkanma (bağırsak tıkanması), kolonda daralma, hipotiroid ya da elektrolit bozuklukları gibi endokrin bir durum örnek verilebilir.  Elektrolit bozuklukları kandaki kalsiyum miktarının aşırı olduğu bir durumdur.

Kapsamlı testler genellikle şiddetli belirtileri olan veya kabızlık belirtileri yeni olan yaşlılar için önerilmektedir. Önerilen kapsamlı testler aşağıdakiler olabilir:

Baryum enema grafisi. Bu testte, bağırsak astarı kontrast boya (baryum) ile kaplanır. Bu şekilde rektum, kalın bağırsak ve bazen de küçük bağırsağın bir bölümü röntgen ile görülebilir.
Anorektal bölgenin röntgeni (Defecography). Bu X-ray işleminde, doktorunuz dışkı ile aynı yumuşaklıkta, hamur benzeri bir ürünü rektumunuza dolduracaktır. Hamur benzeri ürün dışarı verildiğinde, X-ışınları rektal kas kasılmaları ve dışkının bütünlüğünü değerlendirmek için kullanılır.
Rektum ve alt veya sigmoid kolon incelenmesi (sigmoidoskopi). Bu işlemde, doktorunuz anüs içinden ışıklı, esnek bir tüp yardımıyla rektum ve kolonun alt kısmını inceler.
Rektum ve tüm kolon incelenmesi (kolonoskopi): Bu diyagnostik prosedürde doktorunuz kamera donanımlı esnek bir boru ile tüm kolon incelenmesine olanak sağlar.
Anal sfinkter kas fonksiyonu değerlendirilmesi (anorektal manometri). Bu prosedürde, doktorunuz anüsten rektum içine dar, esnek bir tüp aktarır ve tüpün ucunda da küçük bir balon şişirilir. Cihaz daha sonra sfinkter kas yoluyla geri çekilir. Bu işlemde, doktorunuz bağırsakları hareket ettirerek, kasların koordinasyonu ölçer.
Gıdaların kolondan ne kadar iyi geçtiğinin değerlendirilmesi (işaretleyici çalışma veya kolorektal transit geçiş çalışması): Bu işlemde, içinde X-ray cihazında görünen maddenin olduğu bir kapsülün birkaç gün boyunca yutulması gerekir. Doktorunuz bağırsak kas disfonksiyonuna ait bulguları değerlendirecek ve atıkların kolondan nasıl ilerlediğine bakacaktır.

TEDAVİ VE İLAÇLAR

Çoğu durumlarda, diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri gibi basit yöntemlerle kabızlık belirtileri rahatlatılabilir ve kabızlığın önüne geçilebilir. Tıbbi tedavi nadir olarak gerekebilir. Başarılı bir tedavi programı hem zaman almakta hem de bir çaba gerektirmektedir.

Diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri:
Aşağıdaki basit değişiklikler ile kabızlığı azaltabilirsiniz:
Yüksek liflerle zengin diyet. Günlük olarak en az 20 ila 35 gram arasında lif alımı vücudunuzun yumuşak dışkı oluşumuna yardımcı olur. Yüksek lifli gıdalar arasında fasulye, kepekli tahıllar, taze meyve ve sebzeler sayılabilir. Peynir, et ve işlenmiş gıdalar gibi hiç lif içermeyen ya da çok az lif içeren gıdaları sınırlayın.
Düzenli egzersiz. Fiziksel aktivite bağırsak faaliyetlerinin artışında etkili olabilir.
Yeterli sıvı alımı. Su ve diğer sıvıların bol içilmesi dışkıyı yumuşatmaya yardımcı olacaktır.
Dışkılama için yeterince zaman ayırın: Tuvalette bulunurken dışkılamayı hızlı ve acele bir şekilde yapmaya çalışmayın ve bağırsakların normal şekilde kasılmaları için yeterince zaman ayırın.
Laksatifler (Müshil ilaçları):
Reçetesiz olarak da verilen bu ilaçlar, diyet ve yaşam tarzı değişikliklerinin kabızlığı gidermede etkili olmadığı durumlarda düşünülmelidir. Kullanımları bazen alışkanlık haline gelebilir.
Laksatiflerin birkaç farklı türü vardır:
Lif katkılı ya da yığın laksatifler, genel olarak laksatiflerden güvenli olarak kabul edilirdir. Örnekler FiberCon, Metamucil, Konsyl Serutan ve Citrucel içerir. Bu ilaçlar bol su ile alınmalıdır.
Uyarıcı laktasifler bağırsaklarda ritmik kasılmalar neden olurlar. Örnekler Correctol, Dulcolax ve Senokot’dur.
• Yağ içerikli laktasifler, dışkının kolondan daha kolay geçişini sağlarlar. Örnek olarak mineral yağ ve Filo içerir.
Dışkı yumuşatıcılar, dışkıyı nemlendirir ve dehidratasyonu önler. Örnekler Colace ve Surfak içerir.
Osmotikler, sıvıların kolon içinde hareket etmesine yardımcı olur. Örnekler, Cephulac sorbitol ve Miralax içerir.
Tuzlu müshiller, dışkının daha kolay geçişi için kolon içine su çekerek bir sünger gibi davranır. Örnekler “magnezya” ve “Haley MO süt” içerir.

Diğer ilaçlar
Yaşam tarzı değişiklikleri ve reçetesiz ilaçlar belirtilerde iyileştirme sağlamadıysa, doktorunuz aşağıdaki reçeteli ilaçları tavsiye edebilir:
Klorür kanalı aktivatörleri. Ajan lubiprostone (Amitiza) reçete ile kullanılabilir ve gaitada sıvı miktarını arttırır.
5-HT-4 agonistleri. Bu ajanlar bağırsaklarda sıvı artışı sekresyon ve kolonik transit zamanı azaltmak için vücudunuzdaki bileşiklerin salgılanmasını sağlar, ancak bunların kullanım güvenliği ile ilgili bazı endişeler olmuştur.

Prosedürler:
Kabızlığınız yaşam tarzı değişiklikleri ya da tıbbi tedavilere yanıt vermezse, doktorunuz nadiren cerrahi müdahale önerebilir.
Manüel prosedürler. Laksatif ilaçlar etkili olmadıysa, doktorunuz kolonunuzu temizlemek için, eldiven geçirilmiş parmağını kullanarak dışkının parçalanmasını sağlar (disimpaction). Daha sonra, dışkıyı yumuşatmak ve bağırsak hareketlerini arttırmak için müshil lavmanı verilecektir.
Cerrahi prosedürler. Eğer kronik ve şiddetli kabızlığınıza diğer tedaviler yardımcı olmadıysa, doktorunuz kolonun bir kısmının cerrahi olarak çıkarılmasını tavsiye edilebilir. Bu işlemde, rektum, anal sfinkter veya sorunlu segmentler kaldırılır.

Altta yatan nedenlerin tedavisi:
Altta yatan bir hastalık varsa ve kabızlık bu nedene bağlı olarak oluyorsa, tedavi belirlenmiş bu nedene yönelik olacaktır. Pelvik taban disfonksiyonu kabızlık nedeni ise, doktorunuz tedavi olarak biofeedback önerebilir. Bu eğitim tekniği sizde daha iyi bir bağırsak hareketi olması için kullanılan kasları koordine etmeyi öğrenmenize yardımcı olabilir.

Eğer hamile iseniz ve kabızlığınız varsa, meyve, sebze ve tam tahıllar gibi yüksek lifli gıdalardan bolca yemeye çalışın. Bol bol sıvı tüketin ve mümkün olduğu kadar çok egzersiz yapın. Kabızlık için yapabileceğiniz egzersizler için doktorunuzla konuşunuz. Yüzme ve yürüyüş de tercih edilebilir.

ALTERNATİF TIP

Birçok durumda, yaşam tarzı değişiklikleri ve uygulanacak uygun diyetler gibi basit değişiklikler kabızlık belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilir. Üzerinde fazla çalışılmamış ancak yaygın olan bazı alternatif yaklaşımlar da kabızlığınızda rahatlama sağlayabilir:
Masaj. Masaj, deri, kas ve eklemlerdeki baskı ve gerginliği giderir. Masaj tekniklerine “acupressure” ve “shiatsu” örnek verilebilir. Karın bölgesine uygulanan masaj, mesane ve bağırsakları destekleyen kasların rahatlamasına yardımcı olabilir ve bu durum da barsak aktivitelerini arttırmaya yardımcı olabilir.
Akupunktur. Geleneksel Çin tıbbına ait bu yöntem vücudun çeşitli yerlerine küçük ince iğneler batırmak suretiyle uygulanır. Etkinliği tam kanıtlanmış olmasa da, kolon ve kabızlık ağrılarını hafifletmeye yardımcı olduğu düşünülmektedir.
Homeopatik ilaçlar. Homeopati bütünsel ve toksik olmayan, bireyselleştirilmiş belirtilere göre uygulanan bir ilaçlı sistemdir. Kabızlık için etkili olan birçok Homeopatik ilaç vardır. Bu ilaçlar genellikle bitki bazlı laksatiflerden oluşur. Ancak, ilaçların doğal olması, güvende olduğunuz anlamına gelmez. Örneğin, birçok bitkisel ilaç takviyelerinde tehlikeli ilaç etkileşimleri ve yan etkiler bulunmaktadır. Her zaman yeni bir homeopatik ilaç denemeden önce doktorunuzla konuşun.

KABIZLIK NASIL ÖNLENİR?

Kabızlığı önlemek için:
Yüksek lifli diyet ile beslenin. Meyve, sebze, fasulye ve tam tahıllı gevrek ve ekmekler ile yüksek lifli gıdaları tercih edin. Günlük olarak 20 ila 35 gram arası lif tüketmeyi hedefleyin. Özellikle meyve ve sebzelerin sizin için bir müshil etkisi oluşturup oluşturmadığını deneyerek görebilirsiniz. Bağırsaklarda gaz ve şişkinlik oluşumunu en aza indirmek için diyetlerinize lifli gıdaları yavaş yavaş eklemeyi unutmayın.
Düşük lifli gıdaları sınırlayın. Yağ ve şekerce zengin gıdalar ile dondurma, peynir ve işlenmiş gıdalar gibi lif içeriği düşük olan yiyecekler kabızlığınızı şiddetlendirebilir.
Bol bol sıvı tüketin. Her gün içmeniz gereken sıvının tam miktarı, yaş, cinsiyet, sağlık, aktivite düzeyi ve diğer faktörlere bağlı olarak değişir. Dehidratasyona neden olarak kabızlık belirtilerini kötüleştirebilen kafein alımını da sınırlandırınız.
Düzenli egzersiz yapınız. Yürüyüş, bisiklet sürme veya yüzme gibi düzenli yapılan egzersiz ve faaliyetler bağırsak fonksiyonlarının artmasını sağlar. Haftalık en az 150 dakikalık egzersiz tavsiye edilmektedir.
Vücut doğanızın çağrısına uyun. Oluşan bağırsak dürtünüzü göz ardı etmeyin. Eğer dışkılamayı geciktirirseniz, bağırsaklardan daha fazla su emilir ve dışkının ilerlemesi zorlaşır.
Lif takviyeleri deneyin. “Metamucil ve Citrucel” gibi reçetesiz ürünler, dışkıyı yumuşak ve düzenli tutmaya yardımcı olabilir. Bol sıvı içerek ve lif takviyeleri alarak kabızlığın kötüleşmesini önleyebilirsiniz. Sıvı olmadan alınan lif takviyeleri kabızlığı daha da kötüleştirebilir.
Uyarıcı laksatiflerin kullanılmasında dikkatli olun. “Correctol ve Dulcolax” gibi ajanların alışkanlık haline getirilerek kullanımı kişiyi bu ilaçlara bağımlı hale getirebilir. Ayrıca artan dozlarda bir ihtiyaca sebep olarak bağırsaklarda sorunlara sebebiyet verebilir. Ara sıra dışkıyı yağlamaya yardımcı olsun diye kolon içine su çekimi sağlayan, magnezya sütü gibi tuzlu müshil deneyebilirsiniz. Bir doktor onayı olmadan çocuklara laksatifler vermekten kaçının.

Yazar Hakkında
Sponsorlu Bağlantılar

Bu Yazıdan Sağlık Yorumları

Yazı Hakkında Bir Yorum Yapınız




  • Kanal D Doktorum Programı
  • Program Kanal D de Hafta içi Her gün Saat 09.00 Da yayınlanmaktadır. Programın sunucuları Dr. Aytuğ KOLANKAYA ve Zahide YETİŞ'dir.

  • Samanyolu TV Hayatın Nabzı Programı
  • Opr. Dr. Bülent Erkurt'un sunumuyla Hayatın Nabzı hafta içi her sabah, saat 08:30'’da Samanyolu TV'de

  • ENDER SARAÇ’LA SAĞLIKLI GÜNLER
  • “ENDER SARAÇ’LA SAĞLIKLI GÜNLER” hafta içi her sabah saat 10.45’de Canlı Yayın ile Kanaltürk Ekranında siz değerli izleyicilerini bekliyor